DİŞ PREPARASYONU

Sabit protezlerin yapım aşaması uzun ve pahalı bir işlemdir.Bu sebeple kurallara uygun olarak preparasyon yapılmalı.Buna göre;

-mevcut diş dokusunun korunması

-tutuculuk ve direnç sağlanması

-yapısal sağlamlık

-marjinal bütünlük korunması gerekir.

Marjinler protezin en zayıf olduğu bölgelerdir.Sert diş dokusu ile mükemmel bir bütünlük içinde olması gerekir.Her dişin anatomisine özgü bir takım değişiklikler söz konusudur.

Yukarıdaki kurallar sağlandığında uzun yıllar kullanılacak bir protez hazırlanır.Preparasyonu anterior ve posterior grup diş preparasyonları olarak gruplandırıyoruz.

ANTERİOR DİŞ PREPARASYONU

Frez boyu her zaman diş boyundan daha kısa olmalıdır.Doğru bir diş kesimi yapabilmek için frezin boyu ile dişin boyu birbirine yakın olması gerekir.Uzun boylu frezlerin salınımı fazladır ,kontrol etmesi daha zordur ve travma etkisi daha fazladır.Bu sebeple diş preparasyonuna kesici kenarlardan başlarız.Yapısal sağlamlık için restorasyon metaryalinin en az 1mm olması gerekir.Ancak bu durum materyalin cinsine göre değişir.Çapını bildiğimiz bir frezi kullanarak kesim derinliğini mükemmel bir şekilde kontrol edebiliriz.Kesimlerin bitimlerini ya bir silindir çapı (shoulder) ya da açılandırılmış frezlerle yaparız (chamfer).Açılandırılmış frezlerle marjinal eğimleri çok iyi bir şekilde verebiliriz.

Preparasyona 1mm’lik silindirik frezle başlamak daha uygun.Açılandırılmış frezlerin neresinin 1mm olduğunu anlamak zordur.Frezi kesici kenara dik olarak tutarız ve frezin çapı kadar oluklar açarız.Genelde maxiller santral dişlere 3 tane oluk açılabilir tabi bu durum dişin hacmi ili ilgili bir durumdur.

Bu aşamada en önemli şey frezin kesici kenara dik tutulmasıdır!

Daha sonra frezi dişin kesici kenarına paralel hale getrip oluk tabanlarını birleştiririz.Böylece 1mm dişin kesici kenarından indeirgemiş oluruz, frezle dişin boyu hemen hemen aynı durumuma gelir.

1mm kesim derinliğini referans alarak dişin uzun aksına paralel mesiodistal yönde oluklar açarız.Genelde bukkolingual aksa tam uyum sağlanamaz ve dişin pulpasına ulaşılabilir ve pulpa perfore edilebilir.

Frez dişin aksına paralel olmalı Pulpa perfore edilebilir

.

Bu paralelliği devam ettirerek dişin labial yüzünde frezin çapında oluklar açarız.Bu aşamada oluk tabanları kesinlikle 0.5-1mm dişeti üzerinde sonlanmalıdır.

Oluklar açıldıktan sonra tabanları kurşun kalemle boyanır.Bu sayede oluk tabanları birleştirilirken fazla doku kaldırılması önlenir.Dişin uzun aksına paralelliği devam ettrerek mesiodistal yönde frezi yönlendiririz.

Bu işlemden sonra linguale dönüş yapılır.Bunu komş dişlere hiç zarar vermeden yapmamız gerekir.Mine yüzeyinde oluşacak herhangi bir frez izi ileri zamanlarda burada bakteri kolonizasyonuna ve sonuçta çürümeye yol açacaktır.Komşu dişleri matrix bandı ile korumaya alarak bunu önleyebiliriz.

Linguale geçerken pointed tip prez kullanırız.Frezin en uç noktasını interdental papilin tepe noktasına gelecek şekilde ayarlarsak fazla doku kaybetmeden labialden linguale geçiş yapmiş oluruz.

Hala kesin bir basamağimiz yok.Lingualde önemli bir anatomik oluşum var.Preparasyon yaparken bu oluşumu yani singulumu korumamız gerek.Dişin anatomisi korunmadığı takdirde; dik gelen bir kuvvet karşısında kuvvetin etkilediği alan rotasyon merkezi olarak görev yapar ve restorasyon bu merkezde döner.Eğer kuvvet yatay olarak gelirse; kuvvetin geldiği yönün tam aksi yönünde marjinal kenarda rotasyon eğilimi oluşur.Bunları engellemek için dişin orjinal anatomisini korumalıyız.

Dişin boyu uygun bir uzunlukta hazırlanırsa rotasyona direnci artar,preparasyon yüzeyi rotasyonel ark ile çatışmaz.Ancak dişin boyu kısa hazırlanırsa,fazla miktarda diş dokusu kaldırılırsa,preparasyon duvarları rotasyon arkı içinde kalır.

Bunu önlemek için; özellikle maxiller santral dişlerin anatomisi oval bir şekildedir ve bu dişler vestibüle itilme eğilimindedir.Mandibular keser dişler daima maxiller keser dişlerin lingualine çarparak devirme eğilimindedir.Bu sebeple uygun hacimde singulum preparasyon sırasında korunmalıdır. Singulumu olmayan bir preparasyon direnci temin edilmemiş bir restorasyonu ortaya çıkarır.Restorasyon gelen kuvvetlere karşı dayanamaz ve devrilir.

Eğer singulum yoksa preparasyon sırasında şekillendirilmelidir.2mm’ye yakın bir singulum mükemmel bir direnç sağlar.

Restorasyonun singuluma bakan kısmı ile singulumun sürtünmesi restorasyonun devrilmesini önler.Frezin uzun aksı dişin her yöndeki aksına paralel tutmak şartıyla singulum şekillendirmesi yaparız ve labialden gelen preparasyonu singulum ile buluştururuz.

Proximallerde dişeti konturu nasılsa aynı şekilde preparasyonda dişeti konturlarına paralel olrak hazırlanır.Mutlaka dişeti kontutruna uygun olarak hazırlanmalı.Eğer bu yapılmazsa bu bölgede ciddi periodontal yıkımlar ortaya çıkar.Biyolojik genişlik korunmalıdır.

Lingual yüz derinliğini sağlamak için ise ferz çapını kullanarak kesim derinliğini belirleriz.1mm çapında bir rond frezle çeşitli yuvalar açıp bu yuvaların tabanlarını birleştirerek ya da bir kaç defa frezi bu bölgede gezdirerek oklüzyondaki karşıt dişle arasındaki mesafeyi izleyerek kontrollü bir kesim derinliği elde edebiliriz.Bunun için en uygun frez alev uçlu frezdir.Bu frezin konturları az veya çok tüm lingual yüzeye adaptasyon sağlar.Lingual yüz asal düz bir şekilde bırakılmamalı,konkav yapısı korunmalı.Bu da retansiyona katkı sağlar, sürtünme yüzeyini arttırır.

.İnsizal dişlerde lingual yüz preparasyonu labial yüzden daha önemlidir; hem restorasyonun başarısını etkiler hem de diş kayıplarına neden olabilir.Lingual yüz aşırı inceltilince ,fazla miktarda doku kaldırılınca kron kırıklarına, yeterli miktarda doku kaldırılmayınca ise ,teknisyenin bu durumu telafi etmesi, overcountoured restorasyonların üretilmesine böylece dişeti problemlerine hatta diş kayıplarına yol açar.

Dişin konturunu dikkate almazsak yapılan restorasyon incisal bölgede çok ince olacak ve bu da çatlaklara ve kırıklara neden olacaktır ya dabu bölgede metal görülecektir.Teknisyen bu bölgeyi daha kalın restore ederek konturları aşırı restorasyonlar üretecektir.Bunu önlemek için 1/3 insizal bölgede 45 derecelikbir indirgeme yaparız.

Final refinement safhasında retaksiyon ipliğini serbest dişeti oluğuna yerleştirerek dişetini bir miktar uzaklaştırırz.Bylece çalıştığımız bölgeyi daha rahat görürüz.Burada önemli olan preparasyonun nerede bitirleceğidir.Restorasyonu dişetinden ne kadar uzakta tutrarsak periodontal hastakıkların oluşmasını engelleriz .Ancak estetik açıdan yarım mm kadar dişeti altına gizleriz.Kron boyunun az olduğu durumlarda, singulum yok ise ,silikse, serbest dişetri cebine ilerleyip singulum oluşturarak final refinement’ı dişeti altında hazırlarız.

Vestibül yüzde marjinal bitiş çizgisini dişeti altına yerleştiririz.Tabi günümüz diş hekimliğinde restorasyon metaryalleri o kadar estetik oluyo ki marjinal bitiş çizgisi dişeti hizasında bitirlebiliyor.

Basamağı retrakte edilmiş dişeti seviyesine indirdiğimizde yarım mm veya 1 mm dişeti altında marjinal bitimi sağlarız.

Bunların yanı sıra basamağın yeri kadar şekli de önemlidir.

Ful porselen restorasyonnlarda shoulder kesim tercih edilir .Günümüzde kesimlerin kenarları köşeli bitmez.Frezler hep yuvarlatılmış köşelere sahiptir.

Metal destekli porselen restorasyonlarda da shoulder kesim tercih edilir; materyalin kalınlığı artacaktır.Ancak shoulder şekillendirmesi oldukça zordur; undercut oluşturma riski chamfer bitime göre daha fazladır.Özellikle posterior dişlerin lingual bölgelerinde shoulder bitim yerine derin chamfer bitimi tercih ederiz.Hem estetik oluşumu sağlanır hem de materyal kalınlığı artar.

Preparasyon yaklaşım açısı; tapered frezlerin aksial yüzlerinin açısı 3 derece olarak ayarlanmıştır.Toplam taper açısı 6 derecedir.

Bunu sağlamak için frezi dişin tüm yüzeyine paralel olarak tutarız.6 derceden büyük yaklaşım açıları restorasyonun tutuculuğunu etkiler,15 dercedem büyük olan açılandırmalarda ise retansiyon oratadan kalkar.